دعوا و اختلاف میان خواهر و برادرها یکی از موضوعاتی است که بسیاری از والدین در طول دوران کودکی فرزندان خود با آن روبهرو میشوند.
گاهی دعوا بر سر یک اسباببازی شروع میشود، گاهی بر سر انتخاب برنامه تلویزیونی و گاهی نیز یک موضوع بسیار کوچک باعث میشود دو کودک با یکدیگر بحث کنند، فریاد بزنند یا حتی یکدیگر را هل بدهند.
والدین در چنین شرایطی ممکن است احساس خستگی یا سردرگمی کنند و از خودشان بپرسند:
«چرا بچههای من با اینکه خواهر و برادر هستند، اینقدر با هم دعوا میکنند؟»
نکته مهم این است که اختلاف داشتن میان خواهر و برادرها همیشه به معنای وجود مشکل در رابطه آنها نیست.
دلیل دعوای بین خواهر و برادر در چیست؟
یکی از دلایل مهم دعوا و اختلاف بین خواهر و برادرها، نداشتن یا ضعیف بودن بعضی از مهارتهای ارتباطی و رفتاری است؛ مهارتهایی مثل:
بنابراین طبیعی است که گاهی نتوانند اختلاف خود را مانند بزرگسالان حل کنند.
با این حال، تکرار شدید دعوا بین خواهر و برادر یا تبدیل شدن اختلافها به پرخاشگری میتواند برای خانواده خستهکننده باشد.
در چنین شرایطی، شناخت علت دعوا بین خواهر و برادر به والدین کمک میکند به جای واکنشهای عجولانه، ریشه مشکل را پیدا کنند و مهارت حل اختلاف را به فرزندان آموزش دهند.
دعوای خواهر و برادر همیشه نشانه رابطه بد نیست
گاهی والدین تصور میکنند اگر فرزندانشان یکدیگر را دوست داشته باشند، نباید با هم دعوا کنند. اما رابطه خواهر و برادر مانند هر رابطه دیگری ممکن است همراه با اختلاف نظر باشد.
کودکان ممکن است یکدیگر را دوست داشته باشند و در عین حال بر سر یک وسیله یا تصمیم با هم اختلاف داشته باشند.
برای مثال، ممکن است دو خواهر چند دقیقه قبل با هم بازی کرده باشند و لحظاتی بعد بر سر یک عروسک با یکدیگر دعوا کنند.
این رفتار لزوماً به معنای از بین رفتن محبت میان آنها نیست. کودکان هنوز در حال یادگیری این موضوع هستند که چگونه میتوانند هم خواسته خود را بیان کنند و هم خواسته دیگران را در نظر بگیرند.
بنابراین بهتر است هدف والدین این نباشد که هرگونه اختلاف را کاملاً از بین ببرند؛ بلکه باید تلاش کنند کودکان یاد بگیرند اختلافهای خود را به شکل سالمتری مدیریت کنند.
مهمترین دلایل دعوای خواهر و برادرها
۱. رقابت برای جلب توجه والدین
یکی از مهمترین دلایل دعوا خواهر و برادر میتواند رقابت برای دریافت توجه پدر و مادر باشد.
کودکان بهخصوص در سنین پایین دوست دارند احساس کنند برای والدینشان مهم هستند.
اگر یکی از فرزندان احساس کند خواهر یا برادرش توجه بیشتری دریافت میکند، ممکن است برای به دست آوردن توجه والدین رفتارهایی انجام دهد.
گاهی کودک حتی آگاهانه تصمیم نمیگیرد که دعوا راه بیندازد؛ بلکه به مرور یاد گرفته است که وقتی با خواهر یا برادرش درگیر میشود، والدین سریعاً به او توجه میکنند.
۲. حسادت بین خواهر و برادرها
حسادت نیز یکی از دلایل رایج اختلاف میان کودکان است.
این موضوع بهخصوص پس از تولد فرزند جدید ممکن است بیشتر دیده شود. کودک بزرگتر ممکن است احساس کند توجه والدین نسبت به گذشته کمتر شده است.
برای مثال، والدین ممکن است به دلیل نیازهای نوزاد زمان زیادی را صرف غذا دادن، خواباندن یا مراقبت از او کنند.
حتی اگر این برداشت با واقعیت مطابقت نداشته باشد، احساس کودک واقعی است و نباید آن را نادیده گرفت.
گاهی این حسادت به شکل دعوا با خواهر یا برادر ظاهر میشود.
۳. تفاوت سنی میان کودکان
تفاوت سنی میتواند باعث شود خواستهها و نیازهای خواهر و برادرها با یکدیگر متفاوت باشد.
یک کودک چهار ساله ممکن است بخواهد با وسایل برادر دهساله خود بازی کند، در حالی که کودک بزرگتر تمایل دارد وسایل شخصیاش دستنخورده باقی بمانند.
از طرف دیگر، کودک کوچکتر ممکن است هنوز مفهوم کامل مالکیت و حریم شخصی را درک نکرده باشد.
در چنین شرایطی، دعوا همیشه به دلیل بدرفتاری یکی از کودکان نیست؛ گاهی سطح رشد و نیازهای آنها متفاوت است.
والدین میتوانند برای وسایل شخصی هر کودک قانون مشخصی داشته باشند.
مثلاً:
«هر وسیلهای که مخصوص خودته، قبل از اینکه خواهر یا برادرت برداره باید ازت اجازه بگیره.»
این قانون میتواند بسیاری از اختلافها را کاهش دهد.
۴. تفاوت شخصیت و علایق
حتی کودکانی که در یک خانواده رشد میکنند، شخصیت یکسانی ندارد.ممکن است یکی از کودکان بسیار آرام باشد و دیگری انرژی زیادی داشته باشد.
یکی دوست داشته باشد ساعتها نقاشی کند و دیگری ترجیح دهد بازی پرتحرک انجام دهد.یکی ممکن است سریع عصبانی شود و دیگری آرامتر باشد.
این تفاوتها گاهی باعث اصطکاک میشوند.
مثلاً کودک پرانرژی ممکن است هنگام بازی مدام خواهر آرامترش را دنبال کند، در حالی که خواهرش نیاز دارد مدتی تنها باشد.
والدین باید بدانند که برابری همیشه به معنای رفتار کاملاً یکسان با همه کودکان نیست.
۵. دعوا بر سر اسباببازی و وسایل
اسباببازیها، تبلت، تلفن همراه، تلویزیون، بازیهای کامپیوتری و حتی صندلی مورد علاقه میتوانند تبدیل به موضوع اختلاف شوند.
کودکان هنوز در حال یادگیری مفهوم مالکیت، نوبت و تقسیم کردن هستند و ممکن است بخواهند خواسته خود را بلافاصله به دست آورند.
والدین میتوانند برای وسایل مشترک قوانین مشخصی تعیین کنند.
مثلاً:
- هر کودک زمان مشخصی برای استفاده داشته باشد.
- وسایل شخصی بدون اجازه برداشته نشوند.
- برای وسایل مشترک نوبت تعیین شود.
- در صورت اختلاف، کودکان راهحلهای مختلف پیشنهاد دهند.
قانون مشخص باعث میشود کودکان کمتر برای تصمیمگیری به دعوا متوسل شوند.
۶. مقایسه شدن با یکدیگر
یکی از رفتارهایی که میتواند رقابت میان خواهر و برادرها را بیشتر کند، مقایسه کردن آنهاست.
جملههایی مانند:
ممکن است باعث شود کودک به جای دیدن خواهر یا برادرش به عنوان یک همراه، او را به عنوان رقیب ببیند.
این نگرش میتواند حسادت و رقابت را بیشتر کند.
۷. خستگی و گرسنگی
گاهی علت اصلی دعوای کودکان بسیار سادهتر از چیزی است که والدین تصور میکنند.
کودک خسته یا گرسنه معمولاً تحمل کمتری دارد و کنترل احساسات برایش سختتر میشود.
ممکن است دو کودک بعد از یک روز طولانی بر سر موضوعی کوچک با هم دعوا کنند، در حالی که اگر استراحت کرده باشند، همان موضوع را بدون مشکل حل کنند.
به همین دلیل والدین بهتر است به زمان خواب، استراحت، وعدههای غذایی و برنامه روزانه کودکان توجه داشته باشند.
گاهی پیشگیری از دعوا به اندازه واکنش درست هنگام دعوا اهمیت دارد.
۸. هنوز مهارت کنترل خشم را یاد نگرفتهاند
کودک ممکن است عصبانی شود، اما هنوز نداند چگونه این احساس را به شکل مناسب بیان کند.
یک بزرگسال ممکن است بگوید:
«من از این اتفاق ناراحت شدم و نیاز دارم چند دقیقه تنها باشم.»
اما کودک ممکن است احساس خود را با گریه، داد زدن، هل دادن یا گرفتن اسباببازی نشان دهد.
این رفتار به این معنا نیست که کودک ذاتاً پرخاشگر است. ممکن است هنوز مهارت لازم برای مدیریت احساسات را یاد نگرفته باشد.
والدین میتوانند به کودک آموزش دهند که به جای ضربه زدن یا فریاد زدن، از جملههایی مانند این استفاده کند:
این جملات نیاز به تمرین دارند و معمولاً کودک از همان بار اول نمیتواند بهخوبی از آنها استفاده کند.
۹. تقلید از رفتار اطرافیان
کودکان بسیاری از رفتارهای اجتماعی را از محیط اطراف خود یاد میگیرند.
اگر کودک دائماً شاهد داد و فریاد، توهین یا رفتار پرخاشگرانه باشد، ممکن است همین روش را برای حل اختلاف یاد بگیرد.
به همین دلیل رفتار والدین هنگام اختلاف نیز اهمیت دارد.
وقتی والدین در یک اختلاف خانوادگی با آرامش صحبت میکنند، گوش میدهند و برای حل مشکل مذاکره میکنند، کودک نیز فرصت پیدا میکند چنین الگویی را مشاهده کند.
البته هیچ خانوادهای همیشه آرام و بدون اختلاف نیست. مهم این است که کودک ببیند اختلاف را میتوان بدون توهین و آسیب زدن مدیریت کرد.
چه کارهایی دعوای خواهر و برادرها را بیشتر میکند؟
برخی واکنشهای والدین ممکن است ناخواسته رقابت را افزایش دهند.
رفتارهایی که میتوانند دعوای خواهر و برادرها را بیشتر کنند
اگر کودک احساس کند والدین همیشه طرف خواهر یا برادرش را میگیرند، ممکن است ناراحتی و رقابت بیشتر شود.
اگر کودک متوجه شود تنها زمانی که والدین به او توجه زیادی میکنند هنگام دعواست، ممکن است ناخواسته این رفتار تقویت شود.
کودکان باید مفهوم همکاری و تقسیم کردن را یاد بگیرند، اما در عین حال داشتن وسایل شخصی و حریم خصوصی نیز بخشی از رشد سالم است.
چه زمانی دعوا بین خواهر و برادر طبیعی نیست؟
اختلاف و بحث بین خواهر و برادرها میتواند طبیعی باشد، اما اگر دعواها بسیار شدید، مداوم یا خطرناک شوند، نیاز به توجه بیشتری دارند.
اگر یکی از کودکان مرتباً دیگری را کتک میزند، عمداً آسیب میرساند، تهدید میکند یا کودک دیگر دائماً از خواهر یا برادر خود میترسد، بهتر است موضوع را جدیتر بررسی کنید.
همچنین اگر دعواها به حدی زیاد باشند که آرامش خانواده، خواب، مدرسه یا روابط روزمره کودکان را مختل کنند، صحبت با یک متخصص کودک میتواند به والدین در پیدا کردن علت و راهکار مناسب کمک کند.
آیا والدین باید در هر دعوایی دخالت کنند؟
خیر، هر اختلافی نیاز به دخالت مستقیم والدین ندارد.
اگر کودکان در حال بحث کردن هستند اما خطری وجود ندارد، میتوان کمی فرصت داد تا خودشان راهحل پیدا کنند.
اما اگر دعوا به کتک زدن، هل دادن، آسیب رساندن، تهدید یا رفتار خطرناک منجر شود، والد باید فوراً برای حفظ امنیت کودکان مداخله کند.
هدف دخالت والدین نباید این باشد که همیشه یک نفر را برنده و دیگری را بازنده اعلام کنند؛ بلکه باید به کودکان کمک شود مهارت حل اختلاف را یاد بگیرند.
جمع بندی
دعوا بین خواهر و برادرها در بسیاری از خانوادهها اتفاق میافتد و همیشه نشانه وجود یک مشکل جدی نیست. رقابت برای توجه والدین، حسادت، تفاوت سنی و شخصیتی، اختلاف بر سر وسایل، خستگی و مقایسه شدن میتوانند از دلایل رایج این اختلافها باشند.
مهم این است که والدین فقط تلاش نکنند دعوا را متوقف کنند؛ بلکه به کودکان کمک کنند یاد بگیرند چگونه اختلافات خود را به شیوه سالمتری حل کنند.
کودکی که یاد میگیرد نوبت را رعایت کند، احساسش را بیان کند، به حرف دیگری گوش دهد و برای رسیدن به توافق مذاکره کند، در آینده نیز مهارت اجتماعی و ارتباطی بهتری خواهد داشت.
در نهایت، هدف این نیست که خواهر و برادرها هیچوقت با هم اختلاف نداشته باشند. اختلاف نظر بخشی طبیعی از روابط انسانی است. هدف این است که کودکان یاد بگیرند حتی وقتی عصبانی هستند، میتوانند بدون آسیب زدن به یکدیگر، مشکلشان را حل کنند.
دیدگاه شما