راهکارهای جلوگیری از بیماری و شیوع بیماری در مدارس
با شروع فصلهای سرد سال، مدرسه فقط محلی برای آموزش درس و مهارت نیست؛ بلکه به دلیل حضور تعداد زیادی از دانشآموزان در فضای مشترک، میتواند محیطی باشد که برخی بیماریهای عفونی و تنفسی در آن بهسرعت منتقل شوند. یک دانشآموز ممکن است صبح با علائم خفیف سرماخوردگی وارد مدرسه شود و در طول روز، از طریق سرفه، عطسه، تماس دست با سطوح یا استفاده مشترک از وسایل، عامل بیماری را به دیگران منتقل کند.
البته این موضوع به معنای آن نیست که باید از حضور کودکان در مدرسه ترسید یا تمام بیماریها را به محیط مدرسه نسبت داد. مدرسه میتواند با رعایت مجموعهای از اصول ساده اما علمی، احتمال انتقال بسیاری از بیماریها را کاهش دهد. نکته مهم این است که **پیشگیری از بیماری در مدارس فقط وظیفه مدیر یا کادر بهداشت مدرسه نیست**؛ بلکه دانشآموز، خانواده، معلم، کادر اجرایی و حتی مسئولان خدمات مدرسه، هرکدام در حفظ سلامت محیط آموزشی نقش دارند.
شستن صحیح دستها، تهویه مناسب کلاس، رعایت آداب سرفه و عطسه، نیاوردن دانشآموز بیمار به مدرسه، تمیز نگه داشتن سطوح پرتردد، استفاده نکردن از وسایل شخصی دیگران و آموزش رفتارهای بهداشتی متناسب با سن، مجموعه اقداماتی هستند که میتوانند به کاهش انتقال بیماری کمک کنند.
اما مسئله مهمتر این است که آموزش بهداشت نباید فقط زمانی شروع شود که چند دانشآموز یمار شدهاند. پیشگیری مؤثر باید قبل از افزایش بیماری آغاز شود. مدرسه باید از ابتدای فصل بیماری، برنامهای مشخص برای آموزش، پایش، تهویه، نظافت و مدیریت دانشآموزان دارای علائم داشته باشد.
در این مقاله بررسی میکنیم که چگونه میتوان از بیمار شدن دانشآموزان و شیوع بیماری در مدارس جلوگیری کرد، دانشآموزان چه نکاتی را باید رعایت کنند و مدرسه و والدین چه وظایفی در این زمینه دارند.
چرا بیماریها در مدارس بهسرعت منتشر میشوند؟
مدرسه محیطی است که در آن تعداد زیادی از کودکان و نوجوانان برای چند ساعت در فضای مشترک حضور دارند. دانشآموزان با یکدیگر صحبت میکنند، بازی میکنند، در فعالیتهای گروهی شرکت میکنند و گاهی وسایل خود را با دوستانشان به اشتراک میگذارند.
این شرایط باعث میشود برخی بیماریهای عفونی، بهخصوص بیماریهای تنفسی، در صورت وجود فرد بیمار و رعایت نکردن اصول بهداشتی، فرصت بیشتری برای انتقال پیدا کنند.
عوامل مختلفی در افزایش احتمال انتقال بیماری در مدرسه نقش دارند:
عوامل مختلفی در افزایش احتمال انتقال بیماری در مدرسه نقش دارند:
* تماس نزدیک دانشآموزان با یکدیگر
* حضور طولانیمدت در کلاسهای شلوغ
* تهویه نامناسب کلاس
* رعایت نکردن آداب سرفه و عطسه
* شستن ناکافی دستها
* لمس مکرر چشم، بینی و دهان با دست آلوده
* استفاده مشترک از بطری آب، لیوان، قاشق و سایر وسایل شخصی
* حضور دانشآموز بیمار در مدرسه
* تمیز نشدن مناسب سطوح پرتردد
* آگاهی پایین دانشآموزان نسبت به اصول بهداشت فردی
مهمترین راهکارهای جلوگیری از بیماری در مدارس
۱. شستن صحیح دستها را به دانشآموزان آموزش دهید
یکی از سادهترین و مهمترین راههای کاهش انتقال بسیاری از عوامل بیماریزا، رعایت بهداشت دستهاست.
دانشآموزان باید بدانند که دستها در طول روز با وسایل و سطوح مختلف تماس دارند و اگر بدون شستن دستها چشم، بینی یا دهان خود را لمس کنند، احتمال انتقال آلودگی افزایش پیدا میکند.
به دانشآموزان آموزش دهید که دستهای خود را در زمانهای مهم بشویند؛ برای مثال:
مثال
* قبل از غذا خوردن
* بعد از استفاده از سرویس بهداشتی
* بعد از سرفه یا عطسه در دست
* پس از تماس با ترشحات بینی
* پس از بازی یا فعالیتهای گروهی
* هنگام ورود به خانه
* پس از تماس با فرد بیمار
۲. آداب صحیح سرفه و عطسه را آموزش دهید
یکی از رفتارهایی که میتواند در انتقال بیماریهای تنفسی نقش داشته باشد، سرفه یا عطسه کردن بدون رعایت پوشش مناسب است.
دانشآموز باید بداند که هنگام سرفه یا عطسه، بهتر است از دستهای خود برای پوشاندن دهان و بینی استفاده نکند؛ زیرا دستها میتوانند بعد از آن با میز، صندلی، دستگیره، وسایل آموزشی و سایر سطوح تماس پیدا کنند.
بهتر است دانشآموزان یاد بگیرند هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی خود را با قسمت داخلی آرنج بپوشانند یا در صورت امکان از دستمال استفاده کنند و پس از آن دستهای خود را بشویند.
این آموزش را میتوان به شکل بازی، نمایش کوتاه یا فعالیت کلاسی برای کودکان اجرا کرد
۳. تهویه مناسب کلاسها را جدی بگیرید
یکی از موضوعات مهم در پیشگیری از بیماریهای تنفسی در مدرسه، توجه به کیفیت هوای داخل کلاس است.
کلاسهای شلوغ و کمتهویه میتوانند شرایط مناسبی برای تجمع ذرات تنفسی ایجاد کنند. بنابراین مدرسه باید تا حد امکان از تهویه مناسب کلاسها اطمینان حاصل کند.
باز کردن پنجرهها در شرایط مناسب، استفاده صحیح از سیستمهای تهویه و جلوگیری از ماندگاری طولانی هوای راکد، از اقداماتی است که باید در برنامه مدیریت سلامت مدرسه قرار گیرد.
تهویه مناسب فقط در روزهایی که چند دانشآموز بیمار هستند اهمیت ندارد؛ بلکه باید بخشی از برنامه معمول مدرسه باشد.
۴. به دانشآموزان آموزش دهید وسایل شخصی خود را به اشتراک نگذارند
کودکان بهخصوص در سنین پایین ممکن است بدون توجه به پیامدهای بهداشتی، وسایل خود را با دوستانشان به اشتراک بگذارند.
مدرسه باید به دانشآموزان آموزش دهد که برخی وسایل شخصی بهتر است مشترک استفاده نشوند؛ از جمله:
مثال
* بطری آب
* لیوان
* قاشق و وسایل غذاخوری
* دستمال شخصی
* مسواک
* وسایل شخصی مرتبط با بهداشت
۵. اگر دانشآموز بیمار است، چه زمانی نباید به مدرسه برود؟
یکی از چالشهای مهم در جلوگیری از شیوع بیماری در مدرسه، حضور دانشآموزانی است که علائم بیماری دارند.
گاهی والدین به دلیل نگرانی از عقب ماندن فرزندشان از درس، او را با وجود بیماری به مدرسه میفرستند. اما حضور کودک بیمار میتواند هم به روند بهبود خود او آسیب بزند و هم احتمال انتقال بیماری به دیگران را افزایش دهد.
اگر دانشآموز علائم قابل توجه بیماری دارد، والدین باید با توجه به وضعیت کودک و توصیه پزشک، درباره حضور یا عدم حضور او در مدرسه تصمیم بگیرند.
مدرسه نیز باید سیاست مشخصی برای برخورد با دانشآموز دارای علائم بیماری داشته باشد و این سیاست را از قبل به والدین اطلاع دهد.
۶. والدین باید علائم بیماری را قبل از مدرسه بررسی کنند
پیشگیری از بیماری در مدرسه از خانه آغاز میشود.
والدین بهتر است پیش از فرستادن فرزندشان به مدرسه، وضعیت عمومی او را بررسی کنند. اگر کودک حال عمومی مناسبی ندارد یا علائم بیماری قابل توجهی دارد، نباید موضوع را نادیده گرفت.
والدین باید به علائمی مانند موارد زیر توجه داشته باشند:
مثال
* تب
* بیحالی قابل توجه
* سرفه شدید یا مداوم
* علائم تنفسی قابل توجه
* استفراغ یا اسهال
* درد شدید
* علائم عفونی قابل توجه
دانشآموزان در مدرسه چه نکاتی را باید رعایت کنند؟
میتوان مهمترین توصیهها را در قالب یک فهرست ساده به دانشآموزان آموزش داد:
۱۰ قانون سلامت در مدرسه
- دستهایترا مرتب و درست بشوی.
- هنگام سرفه و عطسه آداب بهداشتیرا رعایتکن.
- بطریآب و وسایلشخصیات را با دیگران به اشتراک نگذار.
- تا حد امکان با دستهاینشسته چشم، بینیو دهانت را لمس نکن.
- اگر احساس بیماریمیکنی،موضوع را به معلم یا مسئول مدرسه بگو.
- دستمال مصرفشده را در سطل زباله بینداز.
- بهداشت فردیرا رعایتکن.
- از مسخره کردن دانشآموز بیمارخودداریکن.
- به تمیزیکلاس و محیطمدرسه کمک کن.
- اگر بیمارهستی،برای سلامت خودت و دوستانت دستورالعمل خانواده و پزشک را رعایت کن.
نقش معلم در پیشگیری از بیماری در مدرسه چیست؟
معلم یکی از مهمترین افراد در اجرای برنامه سلامت مدرسه است؛ زیرا بیشترین ارتباط روزانه را با دانشآموزان دارد.
معلم میتواند:
* رفتارهای بهداشتی صحیح را خودش الگو قرار دهد.
* علائم غیرعادی در دانشآموز را جدی بگیرد.
* دانشآموزان را به شستن دستها تشویق کند.
* از ایجاد ترس و انگ درباره بیماری جلوگیری کند.
* در زمان مناسب درباره بهداشت صحبت کند.
* در صورت مشاهده علائم قابل توجه، موضوع را به مسئول مربوطه اطلاع دهد.
نکته مهم این است که معلم نباید نقش پزشک را بر عهده بگیرد. تشخیص بیماری و تصمیمگیری درمانی باید توسط افراد واجد صلاحیت انجام شود.
چکلیست مدرسه برای فصل بیماری
چک لیست مدرسه
مدرسه میتواند این چکلیست را در ابتدای فصلهای افزایش بیماری بررسی کند:
☐ صابون و امکانات شستوشوی دست فراهم است.
☐ سرویسهای بهداشتی به شکل منظم نظافت میشوند.
☐ کلاسها تهویه مناسب دارند.
☐ برنامه نظافت سطوح پرتردد مشخص است.
☐ کارکنان مدرسه درباره برخورد با دانشآموز بیمار آموزش دیدهاند.
☐ والدین درباره سیاست مدرسه اطلاع دارند.
☐ دانشآموزان آداب سرفه و عطسه را میدانند.
☐ دانشآموزان درباره وسایل شخصی آموزش دیدهاند.
☐ روند تماس با والدین دانشآموز بیمار مشخص است.
☐ مدرسه برای موارد افزایشیافته بیماری برنامه مشخص دارد.
جمعبندی
پیشگیری از بیماری در مدارس یک اقدام مقطعی نیست که فقط در فصل سرما یا هنگام شیوع بیماری انجام شود. سلامت دانشآموزان نتیجه مجموعهای از رفتارهای فردی، خانوادگی و سازمانی است.
دانشآموز باید شستن دستها، رعایت آداب سرفه و عطسه و مراقبت از وسایل شخصی را یاد بگیرد. والدین باید وضعیت سلامت کودک را پیش از مدرسه بررسی کنند و در صورت بیماری قابل توجه، توصیههای پزشکی و دستورالعمل مدرسه را جدی بگیرند. مدرسه نیز باید با فراهم کردن امکانات بهداشتی، تهویه مناسب، نظافت منظم، آموزش کارکنان و داشتن پروتکل مشخص برای دانشآموزان بیمار، نقش خود را در کاهش انتقال بیماری ایفا کند.
مهمتر از همه، آموزش سلامت باید بدون ایجاد ترس و وسواس انجام شود. هدف این نیست که دانشآموز از بیماری بترسد؛ هدف این است که مسئولیتپذیری، بهداشت فردی و مراقبت از سلامت خود و دیگران را یاد بگیرد.
وقتی خانواده و مدرسه در کنار یکدیگر و با پیام واحد عمل کنند، میتوان احتمال انتقال بسیاری از بیماریها را کاهش داد و محیط مدرسه را به فضای سالمتر و امنتری برای یادگیری و رشد کودکان و نوجوانان تبدیل کرد.

دیدگاه شما